Hyperion: Απόψεις από Φίλους της Γης και Οικολογική Κίνηση

Ο ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΠΟ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΕΡΓΑ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2018, Ν.127(Ι)/2018

Άρθρο 27(4)

ΕΝΤΥΠΟ 13Α

ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΜΕΕΠ

Σύμφωνα με το άρθρο 27 του περί της Εκτίμησης των Επιπτώσεων στο Περιβάλλον από Ορισμένα Έργα Νόμου του 2018, και σε σχέση με τη Μελέτη Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον για την ανέγερση / κατασκευή του έργου (φύση του προτεινόμενου έργου) “HYPERION LIMASSOL” στο παλιό Λιμάνι της επαρχίας Λεμεσού

η οποία υποβλήθηκε στο Τμήμα Περιβάλλοντος, του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος στις 23-05-2024

υποβάλλω τις ακόλουθες απόψεις ή παραστάσεις αναφορικά με το περιεχόμενο της Μελέτης ή αναφορικά με τις επιπτώσεις που η εκτέλεση ή / και η λειτουργία του έργου ενδέχεται να επιφέρει στο περιβάλλον:

Παραθέτουμε πιο κάτω αναλυτικά τις απόψεις μας αναφορικά με το περιεχόμενο των τριων μελετών για το Έργο “HYPERION LIMASSOL” στο Παλιό Λιμάνι της Επαρχίας Λεμεσού:

(Α) Μελέτη Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον για την Κατασκευή και Λειτουργία του Έργου

(Β) Θαλάσσια Περιβαλλοντική Μελέτη Υποβάθρου 

(Γ) Μελέτη Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Θαλάσσιο Περιβάλλον 

Α. Απόψεις αναφορικά με το περιεχόμενο της Μελέτης Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον για την Κατασκευή και Λειτουργία του Έργου “Hyperion Limassol” στο Παλαιό Λιμάνι της Επαρχίας Λεμεσού

Γενικά Σχόλια 

Μέσα από το κείμενο της ΜΕΕΠ εντοπίζονται σημαντικά κενά στην εκτίμηση επιπτώσεων στο περιβάλλον, τα οποία οφείλονται σε έλλειψη δεδομένων ή/και σε ανεπαρκή αξιολόγησή τους. Τούτου λεχθέντος, θεωρούμε κάπως αβάσιμο το συμπέρασμα ότι το ΠΕ “μπορεί να ταυτιστεί με ασήμαντες έως μέτριες περιβαλλοντικές επιπτώσεις” και “μπορεί να κριθεί περιβαλλοντικά βιώσιμο” (αν εφαρμοστούν τα μέτρα που προτείνονται). Μια πιο ολοκληρωμένη συλλογή δεδομένων και εις βάθος αξιολόγησή τους πιθανότατα να καταλήξει στο ακριβώς αντίθετο συμπέρασμα, δηλ. ότι το ΠΕ έχει σοβαρές και μη αναστρέψιμες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και, ως εκ τούτου, δεν είναι περιβαλλοντικά βιώσιμο. 

Σχόλια ανά ενότητα

4.2.1 Κατασκευαστικές εργασίες και υλικά κατασκευής

Σύμφωνα με τη Μελέτη, υπολογίζεται ότι θα χρειαστούν μεγάλοι ογκόλιθοι και άλλα βραχώδη υλικά για την κατασκευή κυμματοθραύστη και επίχωσης σε ποσότητες που προκαταρκτικά ανέρχονται συνολικά σε 60,000 m3

Θεωρούμε σοβαρή παράλειψη της Μελέτης το γεγονός ότι δεν καταπιάνεται καθόλου με την έμμεση, καταστροφική και μη αναστρέψιμη επίπτωση της λατόμευσης, παρόλο που ο Νόμος 127(Ι)/2018 απαιτεί ξεκάθαρα την εκτίμηση τέτοιων επιπτώσεων καθώς αφορά τη χρήση φυσικών πόρων, ανάλογα με την αειφόρο διαθεσιμότητά τους. 

Σημειώνουμε πως τα αδειοδοτημένα λατομεία στην περιοχή της Λεμεσού (Παρεκκλησιάς ή Πολεμιδιών) που αναφέρονται στη Μελέτη δημιουργούν προβλήματα στις τοπικές κοινότητες και το φυσικό περιβάλλον, καθώς παρατηρείται σημαντική οχληρία, σκόνη και θόρυβος σε κατοικημένες περιοχές, παράνομη λειτουργία, παράνομες επεμβάσεις σε δασική γη, κ.ά. Αυτές οι αρνητικές κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις δεν έχουν αποτελέσει αντικείμενο της μελέτης. 

Την ίδια ώρα, μας απασχολεί το γεγονός ότι τα εν λόγω λατομεία στη Λεμεσό είναι περιορισμένης δυναμικότητας και πιθανόν να μην είναι σε θέση να καλύψουν τις ανάγκες του ΠΕ. Σε περίπτωση που επαληθευτούμε, αυτό ίσως να σημαίνει εξόρυξη υλικών από άλλα λατομεία που γειτνιάζουν με περιοχές που έχουν ιδιαίτερη περιβαλλοντική σημασία, π.χ. Ανδρολύκου στον Ακάμα.

Ανεξάρτητα από την τοποθεσία της λατόμευσης, το έργο απαιτεί την κατεδάφιση ολόκληρων βουνών για την εξόρυξη μεγάλων ογκολίθων και σπαστού βραχώδους που είναι πολύτιμα υλικά σε ανεπάρκεια και η χρήση τους θα πρέπει να περιορίζεται σε έργα που είναι πραγματικά απαραίτητα ή/και ζωτικής σημασίας. 

4.5 Ρύποι και κατάλοιπα κατά το κατασκευαστικό στάδιο του ΠΕ – 7.1.2 Επιπτώσεις την ποιότητα του αέρα – 9 Προτεινόμενα Μέτρα για τον Περιορισμό των Επιπτώσεων στο Περιβάλλον 

Παρά τον τίτλο της εν ενότητας 4.5, δεν γίνεται λόγος για ρύπους κατά το κατασκευαστικό στάδιο, ενώ αναφέρεται ότι οι αέριες εκπομπές και η σκόνη θα επηρεάζουν κυρίως, “σημειακά” την περιοχή. Αναγνωρίζουμε ότι οι ρύποι και η σκόνη μελετώνται πιο αναλυτικά στο Κεφάλαιο 7.1.2 και προτείνονται μέτρα για περιορισμό τους στο Κεφάλαιο 9.1.2.

Ωστόσο, συνολικά, τo ΠΕ δεν φαίνεται να είναι συμβατό με τον στόχο της ΕΕ για μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου τουλάχιστον κατά 55% έως το 2030 (από 40%) που καθιστά νομικά δεσμευτική την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Μάλιστα, φαίνεται ότι το ΠΕ θα προσθέτει σημαντικές ποσότητες ρύπων (564,200kg CO2/year μόνο κατά το στάδιο λειτουργίας) και άρα διαφαίνεται ότι ο επηρεασμός κάθε άλλο παρά σημειακός είναι. 

Στο Κεφάλαιο 9.1.2 δεν προτείνονται σαφή και δεσμευτικά μέτρα για αφαίρεση άνθρακα από την ατμόσφαιρα ώστε να αντισταθμιστεί το κλιματικό απότυπωμά του ΠΕ. 

Τέλος, θεωρούμε ότι για να διαμορφωθεί η πραγματική εικόνα των περιβαλλοντικών επιπτώσεων του ΠΕ θα πρέπει να υπολογιστούν και οι έμμεσες εκπομπές ρύπων σε όλα τα στάδια της παραγωγής των υλικών που θα χρησιμοποιηθούν για το ΠΕ, συμπεριλαμβανομένου και του σταδίου της λατόμευσης που, σύμφωνα με τη μελέτη, θα γίνει στα Πολεμίδια και την Παρεκκλησιά. 

Αναφερόμαστε στο διοξείδιο του άνθρακα και την κλιματική αλλαγή και πιο κάτω (σελ. 8-9) .

5 Εξέταση Εναλλακτικών λύσεων

Σύμφωνα με τη Μελέτη, η επιλογή της τοποθεσίας του ΠΕ, θεωρείται “η μοναδική που διαθέτει ο Εργοδότης, που μπορεί να φιλοξενήσει το ΠΕ”. 

Αξίζει να σημειώσουμε πως δεν φαίνεται να έχει εξεταστεί κάποια εναλλακτική λύση χωροθέτησης σε χερσαίο χώρο και πως ο Εργοδότης, στην πραγματικότητα δεν “διαθέτει” καν την τοποθεσία του ΠΕ, καθώς πρόκειται για δημόσιο, θαλάσσιο χώρο που θα οικειοποιηθεί μια επιφάνεια έκτασης 4036 m2  έπειτα από land reclamation. Μάλιστα, νοουμένου ότι ο χώρος είναι δημόσιος, υπό τη διαχείριση της Αρχής Λιμένων, θα πρέπει να προηγηθεί διαδικασία δημόσιων προσφορών για την εκμίσθωση του χώρου όπου θα κατασκευαστεί το ΠΕ. 

Θεωρούμε ότι είναι άκρως απαραίτητο να εξεταστούν εναλλακτικές τοποθεσίες σε κατάλληλο χερσαίο χώρο, καθώς κάτι τέτοιο θα μετριάσει κατά πολύ τις επιπτώσεις του έργου και θα το καταστήσει περιβαλλοντικά πιο βιώσιμο, καθώς δεν θα απαιτούνται εξορύξεις 60,000 τόνων βραχωδών υλικών, ούτε χιλιάδες ταξίδια με φορτηγά, σκάφη και βαρέα μηχανήματα για τη δημιουργία κυματοθραύστη και επίχωσης.

7.3.5 Επιπτώσεις από τη φωτορύπανση – 9.1.7 Περιορισμός της φωτορύπανσης

Η ΜΕΕΠ αναφέρει ότι “δεν υπάρχουν σε αυτό το στάδιο οι αναγκαίες πληροφορίες σχετικά με τον τύπο και την ένταση των φωτιστικών συστημάτων που θα χρησιμοποιηθούν” και ότι είναι “αδύνατο να εκτιμηθεί με ακρίβεια η επίπτωση της φωτορύπανσης”. 

Η επίπτωση της φωτορύπανσης είναι επουσιώδης για το εν λόγω έργο καθώς ο τροχός αναμένεται να εκπέμπει σημαντικές ποσότητες φωτός κατά τη διάρκεια της νύχτας. Οι μελετητές οφείλουν να εξασφαλίσουν λεπτομερή στοιχεία από τον ιδιοκτήτη ώστε να προσδιορίσουν και να εκτιμήσουν την εν λόγω επίπτωση μέσα από κατάλληλες μεθόδους πρόβλεψης. Επίσης, το Κεφάλαιο 9.1.7 που προτείνει μέτρα για περιορισμό των επιπτώσεων αναφέρεται μόνο στον φωτισμό κατά τη φάση της κατασκευής και όχι κατά τη φάση λειτουργίας του ΠΕ, πράγμα που μας προβληματίζει ιδιαίτερα τόσο για το φυσικό περιβάλλον όσο και για τις ανέσεις των περίοικων. 

Αναφερόμαστε στην επίπτωση της φωτορύπανσης και πιο κάτω (σελ. 7-8). 

12  Δημόσια διαβούλευση και δημόσια παρουσίαση

Θεωρούμε ότι οι ενέργειες του ιδιοκτήτη για δημόσια παρουσίαση του ΠΕ είναι άκρως ανεπαρκείς και σε καμία περίπτωση δεν συνιστούν “δημόσια διαβούλευση και τουλάχιστον μια δημόσια παρουσίαση” σύμφωνα με τις πρόνοιες του Νόμου 127(Ι)/2018. 

Αυτό σημαίνει ότι ο ιδιοκτήτης του ΠΕ, στην ουσία, δεν έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του καθώς δεν έχει παρουσιάσει το ΠΕ στο κοινό και σε πολλά από τα ενδιαφερόμενα μέρη (όπως π.χ. σε οργανωμένα σύνολα της πόλης, περιβαλλοντικές οργανώσεις, περίοικους, κ.ά.) και ούτε έχει διαβουλευθεί μαζί τους. Ο ιδιοκτήτης του ΠΕ θα μπορούσε να είχε διευθετήσει μια δημόσια παρουσίαση και διαβούλευση, η οποία θα ανακοινωνόταν από τα ΜΜΕ και τον Δήμο Λεμεσού. Με αυτό τον τρόπο, ο ιδιοκτήτης θα μπορούσε να είναι διαφανής για τις προθέσεις του και να απαντήσει σε ερωτήματα και ανησυχίες που θα εγείρονταν από τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Επιπρόσθετα, η Μελέτη δηλώνει ότι ζητήθηκαν οι απόψεις διαφόρων φορέων, αλλά φαίνεται ότι ακόμη δεν λήφθηκαν οι απόψεις του Δήμου Λεμεσού, του Τμήματος Πολιτικής Αεροπορίας και της Αρχής Λιμένων. 

Είναι σημαντικό να εξασφαλιστούν οι απόψεις και από τους τρεις αυτούς φορείς και να δημοσιευθούν. 

Β. Απόψεις αναφορικά με το περιεχόμενο της Θαλάσσιας Περιβαλλοντικής Μελέτης Υποβάθρου για το Έργο Hyperion Limassol

Γενικά Σχόλια 

Για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης στη περιοχή έχουν χρησιμοποιηθεί βιοδείκτες οι οποίοι, παρόλο που έχουν δημιουργηθεί για την ευελιξία του MSFD, δεν είναι αρκετά ευαίσθητοι ή ικανοί να ανταποκριθούν στις άμεσες επιδράσεις ενός κατασκευαστικού έργου. Παράλληλα, ορισμένοι δείκτες ή μεθοδολογίες φαίνεται να έχουν παραποιηθεί ή να έχουν εφαρμοστεί υποβαθμιστικά, καθώς τα περισσότερα σχέδια δειγματοληψίας δεν καθιστούν δυνατή την εκτίμηση επιπτώσεων που προκαλούνται από το κατασκευαστικό στάδιο ή από άλλους παράγοντες. Αυτό μας απασχολεί ιδιαίτερα ως προς την ποιότητα των ΜΕΕΠ.

Επιπρόσθετα, για τα περισσότερα αποτελέσματα της βασικής μελέτης, το κείμενο φαίνεται να περιλαμβάνει πολλές επαναλήψεις σε σχέση με τα γραφήματα και τους πίνακες που παρουσιάζονται, χωρίς ουσιαστική επεξήγηση και συζήτηση για τη σημασία τους στην περιοχή μελέτης και για το προτεινόμενο έργο.

Σχόλια ανά Ενότητα

4.2.3 Κοινότητες μακροφύκων – EEIc

Ο δείκτης ΕΕΙc λαμβάνει υπόψη μόνο τη παρουσία και την αφθονία μακροφύκων, αλλά δεν λαμβάνει υπόψη τον φυσιολογικό χαρακτήρα τους που μπορεί να αναδείξει ξεκάθαρα τις μεταλλαγές στις μεταβολικές τους λειτουργίες από ανθρωπογενείς επιπτώσεις. Δηλαδή, αναλόγως του επιπέδου ευαισθησίας, κάποια είδη μακροφύκων που θεωρούνται καλής ή μέτριας οικολογικής κατάστασης μπορούν ακόμα να παρευρίσκονται σε περιοχές με ανθρωπογενείς επιδράσεις, αλλά με διαφορετικό φαινοτυπικό χαρακτήρα που υποδεικνύει χαμηλή αναπτυξιακή επίδοση.

Βάσει του Orfanidis et al. (2001) ο δείκτης αυτός, επίσης, προβλέπει μόνο καταστροφικά δείγματα αφού μόνο έτσι μπορούν όλα τα είδη μακροφύκων να ληφθούν υπόψη. Οι μελετητές  έχουν χρησιμοποιήσει κατά κύριο λόγο φωτογραφικά πλαίσια, απ’ τα οποία, καθίσταται αδύνατος ο εντοπισμός όλων των ειδών/γενών, και συγκεκριμένα αυτών που επικαλύπτονται από μεγαλύτερα σε μέγεθος.

Παρόλο που έχει διατυπωθεί από τους ίδιους μελετητές ότι ο παρών βιοδείκτης πρέπει να εφαρμόζεται εποχιακά ώστε να δημιουργείται μια επαρκής εικόνα της περιοχής, στην παρούσα μελέτη, υπήρξε μόνο μια δειγματοληπτική περίοδος χωρίς να δοθούν εξηγήσεις για την παράκαμψη άλλων εποχών.

Με τον παρόντα δείκτη, οι μελετητές έχουν εντοπίσει διαφορές μεταξύ των τριών δειγματοληπτικών σταθμών. Αν και οι διαφορές καταγράφουν την βασική κατάσταση της περιοχής με βάση τις επικρατούσες συνθήκες, το δειγματοληπτικό σχέδιο δεν καθίσταται καθόλου βοηθητικό στον εντοπισμό μεταλλαγών που ίσως να προέρχονται από τις επιπτώσεις της κατασκευής του έργου, ιδίως με την παρουσία πολυπαραγοντικών επιπτώσεων στο κόλπο της Λεμεσού. Το δειγματοληπτικό σχέδιο πρέπει να ακολουθεί πρότυπα BACI (Before, After, Control, Impact) design.

Οι μελετητές δεν έχουν διευκρινίσει αν έχουν εφαρμοστεί ιστολογικές διατομές για την ταυτοποίηση σε επίπεδο είδους. Αναφέρουν μόνο τη χρήση στερεοσκοπίου και μικροσκοπίου. Ως αποτέλεσμα, μέσα από τα ευρήματα τους έχουν εντοπιστεί είδη που μόνο με ιστολογικές διατομές μπορούν να επιβεβαιωθούν. Για παράδειγμα το είδος Padina pavonica είναι οπτικά πανομοιότυπο με το Padina ditristromatica, αλλά διαφέρουν ιστολογικά, με το δεύτερο να φέρει τρία στρώματα κυττάρων ενώ το πρώτο μόνο δύο. Η παρερμήνευση ειδών, μπορεί να αλλάξει από λίγο μέχρι και αρκετά στα αποτελέσματα των οικολογικών δεικτών.

 

4.2.3 Βενθική Μακροπανίδα – BΕΝΤΙΧ

Βάσει της μελέτης, πραγματοποιήθηκαν δειγματοληψίες βενθικής πανίδας για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης από τέσσερις (4) δειγματοληπτικούς σταθμούς, εκ των οποίων ο ένας θεωρείται μάρτυρας. Ο σταθμός μάρτυρας τοποθετήθηκε σε περιοχή με ανθρωπογενείς πιέσεις ποικίλης μορφής, όπου στα αποτελέσματα αναδείχθηκε χαμηλότερος σε οικολογική ποιότητα από σταθμούς πιο κοντά στο λιμάνι. 

Ο σταθμός μάρτυρας, επίσης, τοποθετήθηκε ανατολικά του λιμανιού. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η κατεύθυνση και συχνότητα των ανέμων στη περιοχή της Λεμεσού απαντάται από δυτικά προς ανατολικά, τότε ο μοναδικός σταθμός μάρτυρας, μπορεί να επηρεαστεί από τις κατασκευαστικές εργασίες. Αυτό υπονοεί πως αν όλοι οι σταθμοί επηρεαστούν από το έργο, θα είναι δύσκολο να προσδιοριστούν οι επιπτώσεις από τις πιέσεις των εργασιών σε μετέπειτα στάδιο. H δειγματοληψία θα έπρεπε να περιλαμβάνει τουλάχιστον ακόμα δύο σταθμούς μάρτυρες, για την καλύτερη στατιστική απόδοση στα πλαίσια δειγματοληπτικού σχεδίου BACI. 

Τα επαναληπτικά δείγματα των σταθμών παρουσιάζουν αρκετή διαφορά ως προς την ομοιότητα τους, κάτι που θα καθιστά δύσκολο τον προσδιορισμό πιθανόν ανακατανομής ειδών στη φάση παρακολούθησης, αφού ήδη υπάρχει μεγάλη μεταβλητότητα.

Ο δείκτης Bentix παρουσιάζεται για κάθε επαναληπτικό δείγμα ανά σταθμό, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από μικρές διακυμάνσεις, χωρίς να αναφέρεται το τυπικό σφάλμα και πιθανές στατιστικές διαφορές μεταξύ των σταθμών, ώστε να αξιολογηθεί πιο ολοκληρωμένα η διαφορετικότητα της οικολογικής κατάστασης.

 

4.2.3 Λιβάδια Posidonia oceanica  – Παρακολούθηση από σταθερά πλαίσια

Οι μελετητές τοποθέτησαν μόνιμα πλαίσια παρακολούθησης της P. oceanica σε δύο (2) σταθμούς, ώστε να είναι εφικτή η μακροχρόνια παρακολούθηση των πιθανών αλλαγών που μπορεί να προκληθούν στα λιβάδια P. oceanica (ύφεσης ή επέκτασης) από την κατασκευή και λειτουργία του έργου Hyperion. Η ανίχνευση αυτών των αλλαγών δυστυχώς δεν καθίσταται δυνατή, αφού χρειάζεται σταθμός μάρτυρας, ώστε να εκτιμηθεί σωστά η συσχέτιση υποβαθμισμού από τις επιπτώσεις του έργου ή από άλλους πιθανούς παράγοντες. Παράλληλα, οι μελετητές παρουσιάζουν την πυκνότητα των βλαστών, χωρίς να δίνουν στον αναγνώστη ή στις αρμόδιες αρχές ένα μέτρο σύγκρισης. Δηλαδή πως συγκρίνονται αυτά με λειμώνες Ποσειδωνίας που θεωρούνται υγιείς ή υποβαθμισμένοι.

Για τη μελέτη αυτή, τοποθετήθηκαν μόνιμα πλαίσια μόνο περιμετρικά του λειμώνα, τα οποία δεν βοηθούν στον εντοπισμό ύφεσης της Ποσειδωνίας εντός κεντρικών σημείων.

 

3.1.3 Θαλάσσια βιοποικιλότητα και οικολογική κατάσταση στην περιοχή μελέτης 

Στην ενότητα 3.1.3, η βιβλιογραφική ανασκόπηση πάνω στην οποία βασίστηκε η παρούσα Βασική Μελέτη στην περιοχή μελέτης είναι αρκετά παλιά και χρονολογείται από το 2008, δηλαδή πριν την κατασκευή της Μαρίνας. Οι μελετητές παρουσιάζουν απλά τα είδη που ανιχνεύτηκαν το 2008 σε μορφή ποσοστών. Η σημασία τους όμως δεν αποτελεί στοιχείο συζήτησης στο πλαίσιο της υφιστάμενης δειγματοληψίας (έστω και συγκριτικά), ούτε συσχετίζονται με οικολογική κατάσταση όπως αναγράφεται στον υπότιτλο της ενότητας “Θαλάσσια βιοποικιλότητα και οικολογική κατάσταση”. Ίσως αυτή η ενότητα θα πρέπει να μετονομαστεί σε ”Θαλάσσια βιοποικιλότητα 2008” για λόγους σαφήνειας. Παράλληλα, τα αποτελέσματα θα έπρεπε να συζητηθούν στην ενότητα 3.2.4.2 μαζί με την βιοποικιλότητα που παρατηρήθηκε στην υφιστάμενη μελέτη, και αν υπάρχουν οι οποιεσδήποτε διαφορές, να συζητηθούν οι λόγοι για τους οποίους διαφέρουν. 

 

3.2.2.1 Χημικές αναλύσεις

Στον Πίνακα 3-5, εκδίδονται οι αναλύσεις ιζήματος από τους σταθμούς δειγματοληψίας, αλλά μόνο στο σταθμό 2 παρουσιάζονται αποτελέσματα για όλα τα μέταλλα και χημικές ουσίες. Δεν έχουν γίνει οι απαραίτητες αναλύσεις γι’ αυτούς τους σταθμούς; Αν όχι, θεωρούμε πως η παράλειψη αυτή είναι σημαντική, αφού αποκρύπτει την χωρική κατανομή των χημικών ουσιών, καθώς επίσης την πραγματική εικόνα στην περιοχή μελέτης που είναι απαραίτητη για την ΜΕΕΠ. 

Γ. Απόψεις αναφορικά με το περιεχόμενο της Μελέτης Εκτίμησης Επιπτώσεων στο

Θαλάσσιο Περιβάλλον για το Έργο Hyperion Limassol

Γενικά Σχόλια 

Πιστεύουμε πως οι εκτιμήσεις επιπτώσεων βασίστηκαν κυρίως σε γενικεύσεις της βιβλιογραφίας και την εμπειρία των μελετητών, χωρίς να υπάρχει η απαραίτητη επιστημονική τεκμηρίωση με τοπικά δεδομένα. 

Παρόλο που διεκπεραιώθηκε η Μελέτη Υποβάθρου για την κάλυψη των αναγκών της ΜΕΕΠ, τα στοιχεία που αφορούν την περιοχή μελέτης στις περισσότερες ενότητες -που επίσης χρειάζονται για την εκτίμηση επιπτώσεων- είναι περιορισμένα. Επομένως, οι πλείστες πληροφορίες και εκτιμήσεις βασίστηκαν πάνω σε άλλες περιβαλλοντικές συνθήκες που αντλήθηκαν από επιστημονικές μελέτες. Θεωρούμε πως αυτό αγνοεί την πολυπλοκότητα και μοναδικότητα της περιοχής που ήδη υφίσταται πιέσεις λόγω των πολλαπλών υποδομών, ενώ ταυτόχρονα οι πιθανές αθροιστικές και συνεργιστικές επιπτώσεις των υφιστάμενων και μελλοντικών ανθρωπογενών πιέσεων δεν έχουν συμπεριληφθεί. 

 

Σχόλια ανά Ενότητα

Εκτίμηση και Αξιολόγηση των Επιπτώσεων του Έργου

Στη μελέτη, έχει παραληφθεί η αξιολόγηση της μετακίνησης θαλάσσιων οργανισμών και της φωτορύπανσης στο λειτουργικό στάδιο.

Ένα έργο όπως το Hyperion θα προκαλέσει επιπρόσθετη φωτορύπανση στο θαλάσσιο περιβάλλον κατά τη βραδινή περίοδο, κυρίως λόγω της υψομετρικής του διάστασης. Οι επιπτώσεις από φωτορύπανση συσχετίζονται τόσο σε επίπεδο ειδών όσο και οικοσυστημικών λειτουργιών. Δυστυχώς η φωτορύπανση στη θάλασσα είναι αρκετά υπομελετημένη, γι’ αυτό και πολλές φορές θεωρείται αμελητέα, ενώ ενδέχεται να είναι αρκετά επιδραστική. Παράλληλα, στη μελέτη δεν επισημαίνεται το είδος φωτορύπανσης, δηλαδή, η ποιότητα (φάσμα) και η ένταση του φωτός. Αυτό είναι σημαντικό, αφού διαφορετικά φάσματα και εντάσεις διεισδύουν στη στήλη του νερού πολύ πιο αποτελεσματικά.

Η μετακίνηση θαλάσσιων οργανισμών είναι επίσης αλληλένδετη με την φωτορύπανση στη θάλασσα. 

Πιστεύουμε πως οι δυο πιέσεις πρέπει να εξεταστούν και να αξιολογηθούν.

 

2.3.5 Χημική ρύπανση κατά την επαναιώρηση ιζήματος

Βάσει της βιβλιογραφίας και των τιμών αναφοράς, συμπεραίνεται πως η απελευθέρωση κάποιων βαρέων μετάλλων ή άλλων χημικών ρύπων στη στήλη του νερού δεν θα επηρεάσει σημαντικά τη θαλάσσια ζωή, καταλήγοντας ότι η επίπτωση θα είναι περιορισμένη αρνητική. Αυτό ο συλλογισμός όμως, παρακάμπτει τις δύο σημαντικές διαδικασίες που παρουσιάζονται στα περιστατικά ρύπανσης: το φαινόμενο της βιοσυσσώρευσης και βιομεγέθυνσης. Για παράδειγμα, η απελευθέρωση και η έκθεση οργανισμών στην τοξική πλούμη, ακόμα και σε μικρές αβλαβείς συγκεντρώσεις, υπονοεί την εισαγωγή των ρύπων στο τροφικό πλέγμα, όπου σταδιακά αρχίζουν και βιομεγεθύνονται σε μεγαλύτερα μεγέθους ψάρια, τα οποία καταναλώνει μετά ο άνθρωπος. Παράλληλα, η βιοσυσσώρευση επιτυγχάνεται σε οργανισμούς που φιλτράρουν το νερό, ή σε οργανισμούς που τρέφονται στη στήλη του νερού ή με μακροφύκη, τα οποία απορροφούν τις τοξικές αυτές ουσίες.

Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε αυτή την ενότητα και να γίνει καλύτερη αναλυτική εξακρίβωση για τις επιπτώσεις. Η υφιστάμενη επεξήγηση είναι πολύ περιληπτική και φαίνεται να μην τεκμηριώνεται πλήρως, εφόσον δεν συγκαταλέγει όλες τις πιθανές επιπτώσεις που μπορούν να φτάσουν μέχρι και τον άνθρωπο. 

 

2.3.6 Διοξείδιο του άνθρακα – κλιματική αλλαγή

Παρά το ότι η μελέτη περιλαμβάνει παραδοχή ότι “αναμένονται να παραχθούν σημαντικές ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου” και ότι “υπάρχει αβεβαιότητα για το ακριβές μέγεθος της συμβολής του ΠΕ στην κλιματική αλλαγή”, η επίπτωση έχει υπολογιστεί ως περιορισμένη αρνητική. 

Θεωρούμε αυτό το συμπέρασμα αυθαίρετο και αντικρουόμενο με τις παραπάνω παραδοχές, καθώς διατυπώνεται ξεκάθαρα ότι “δεν έχουν συμπεριληφθεί οι όποιες χερσαίες μεταφορές καθώς και πιθανές μεταφορές υλικών από το εξωτερικό”. Σύμφωνα με το Κεφάλαιο 4.3 της ΜΕΕΠ, αναμένεται να χρησιμοποιηθούν διαφόρων ειδών μηχανήματα όπως φορτηγά, εκσκαφείς, δονητικός οδοστρωτήρας (roller), κομπρεσέρ, εκτοξευτήρες σκυροδέματος, μπετονιέρες, γερανοί, πλωτά μηχανήματα, σκάφη για μεταφορά υλικών κτλ. Οι ρύποι αυτών των μηχανημάτων βαρέου τύπου δεν έχουν υπολογιστεί. 

Επιπρόσθετα, πιστεύουμε ότι θα πρέπει να συνυπολογιστούν και οι ποσότητες ρύπων κατά το στάδιο της λατόμευσης, η οποία, σύμφωνα με τη μελέτη, θα γίνει στα Πολεμίδια και την Παρεκκλησιά. 

Καθίσταται, λοιπόν, σαφές ότι δεν δίνεται η ολοκληρωμένη αξιολόγηση της συγκεκριμένης επίπτωσης και το κεφάλαιο αυτό θα πρέπει να αναθεωρηθεί, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα σχετικά δεδομένα. Αναφερθήκαμε στο ζήτημα των ρύπων και σε σχέση με τη ΜΕΕΠ στη σελ. 2 πιο πάνω. 

 

2.3.7 Συγκρούσεις μεγαπανίδας (πάνω και κάτω από το νερό)

Στη μελέτη, συμπεραίνεται πως δεν έχουν καταγραφεί περιστατικά στη ΕΠΜ που να σχετίζονται με συγκρούσεις μεγαπανίδας, οπότε αυτό το είδος πίεσης θεωρείται περιορισμένο. 

Θεωρούμε πως αυτό το καταληκτικό σχόλιο είναι αβάσιμο. Η απουσία καταγραφών δεν σημαίνει απουσία περιστατικών. Επίσης, αρκετές χελώνες παρατηρούνται στη θάλασσα νεκρές ή ξεβράζονται νεκρές σε διάφορες γειτονικές ακτές με σημάδια από συγκρούσεις σκαφών. Θεωρούμε πως η περιοχή σύγκρουσης δεν είναι απαραίτητα ίδια με την περιοχή καταγραφής. Φαίνεται ότι οι εν λόγω ισχυρισμοί και το συμπέρασμα επί του θέματος δεν επιβεβαιώνονται επιστημονικά διότι δεν υπάρχουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία. 

 

2.3.8 Ρύπανση από απορρίμματα

Η τελική εκτίμηση αυτού του είδους ρύπανσης βασίστηκε κυρίως στα σχετικά πρωτόκολλα για τη διαχείριση των απορριμμάτων που έχουν δημιουργηθεί για το έργο αυτό. Από εμπειρικής άποψης αλλά και έλλειψης διαφάνειας ή/και εμπιστοσύνης, πιστεύουμε πως πολλά τέτοια πρωτόκολλα δεν τηρούνται, όπως και πολλές φορές δεν εφαρμόζεται ο σχετικός έλεγχος από λειτουργούς κυβερνητικών τμημάτων.

Πιστεύουμε, πως η εκτίμηση αυτού του είδους ρύπανσης πρέπει να επαληθευθεί, χωρίς να βασίζεται στη παρουσία τέτοιων πρωτοκόλλων. 

 

2.3.9 Εισαγωγή άλλων ουσιών (υδρογονάνθρακες)

Όπως και στο πιο πάνω σχόλιο (2.3.8), η  τελική εκτίμηση αυτού του είδους ρύπανσης βασίστηκε κυρίως στην υποθετική μικρή πιθανότητα ρύπανσης και στην πιθανή διάθεση μέσων για την αντιμετώπιση διαρροών πετρελαίου και αποβλήτων.

Απαιτούμε επαλήθευση της εκτίμησης αυτής, με πραγματικά δεδομένα που αφορούν τη συχνότητα τέτοιων ρυπογόνων περιστατικών, χωρίς να στηρίζεται σε υποθετικά μέσα αντιμετώπισης ρύπανσης. Με βάση το πρόγραμμα IRSAI διεκπεραιώνονται ήδη τέτοιες καταγραφές, οπότε θεωρούμε πως τα σχετικά δεδομένα υπάρχουν. 

 

2.3.10 Εισαγωγή ή/και εξάπλωση χωροκατακτητικών ξενικών ειδών 

Οι μελετητές  ισχυρίζονται ότι τα δύο λιμάνια χαρακτηρίζονται από παρόμοιες βιοκοινότητες ξενικών ειδών λόγω κοντινής απόστασης και έτσι η εισαγωγή ή/και εξάπλωση χωροκατακτητικών ξενικών ειδών θεωρείται επίπτωση αμελητέα αρνητική. 

Θεωρούμε πως ένας από τους σκοπούς της Περιβαλλοντικής Μελέτης Υποβάθρου ήταν η ανάδειξη της βιοποικιλότητας της περιοχής. Παρόλα αυτά, τα συμπεράσματα για την εκτίμηση σ’ αυτή την ενότητα στηρίζονται σε υποθέσεις, χωρίς να υπάρχουν απόλυτα αποδεικτικά στοιχεία που έπρεπε να παρουσιάζονται στη Βασική Μελέτη.

 

2.3.11 Ρύπανση από συνθετικές ενώσεις (αντιρρυπαντικά)

Όπως και στα πιο πάνω σχόλια (2.3.8 και 2.3.9), η τελική εκτίμηση αυτού του είδους ρύπανσης βασίστηκε κυρίως στην υποθετική μικρή πιθανότητα ρύπανσης και στην πιθανή διάθεση μέσων για την αντιμετώπιση διαρροών πετρελαίου και αποβλήτων.

Απαιτούμε επαλήθευση της εκτίμησης αυτής που δεν θα στηρίζεται στα υποτιθέμενα αυστηρά πρωτόκολλα πρόληψης.

 

2.4.2 Θαλάσσια απορρίμματα

Όπως και σε προηγούμενα σχόλια η τελική εκτίμηση αυτού του είδους ρύπανσης βασίστηκε κυρίως στα υποθετικά διαχειριστικά σχέδια. 

Απαιτούμε επαλήθευση της εκτίμησης αυτής που δεν θα στηρίζεται στην παρουσία υποτιθέμενων διαχειριστικών μέτρων.

 

2.4.3 Συγκρούσεις μεγαπανίδας με κατασκευή

Στην ενότητα αυτή, χρησιμοποιούνται  γενικεύσεις όσον αφορά τη θαλάσσια πτηνοπανίδα π.χ. γλάροι, χωρίς να καταγράφονται συγκεκριμένα είδη στη Βασική Μελέτη. Για παράδειγμα, ο γλάρος Ichthyaetus audouinii είναι απειλούμενο είδος στη Μεσόγειο. Ωστόσο, δεν υπάρχουν δεδομένα από τη Βασική Μελέτη εάν το είδος συναντάται στην περιοχή. 

Βάσει δεδομένων του Ταμείου Θήρας, συμπεραίνεται πως λόγω της μακρινής απόστασης του διαδρόμου αποδημητικών πουλιών, η πιθανότητα συγκρούσεων μεγαπανίδας (πτηνών) με τις εγκαταστάσεις του ΠΕ είναι περιορισμένη. Αυτό, όμως, δεν στηρίζεται σε αναφορές ούτε σε εκτιμήσεις πτηνό-μετακινήσεων στο πλαίσιο της φωτορύπανσης κατά τις βραδινές ώρες, και αν προσελκύονται από την μεγάλη κατασκευή με πιθανές συγκρούσεις. 

 

2.4.4 Ανάπτυξη τεχνητού υφάλου 

Φαίνεται ότι οι μελετητές χρησιμοποιούν ορισμένες γενικεύσεις και επιστημονικά ευρήματα από πολύ διαφορετικές περιβαλλοντικές συνθήκες για να προσδιορίσουν τη θετική εκτίμηση επιπτώσεων του έργου κατά τη λειτουργική φάση.

Δυστυχώς, όμως, αμελείται η πολυπλοκότητα του συστήματος. Η μελέτη περιγράφει την ανάπτυξη αφθονίας και ποικιλομορφίας ειδών που παρουσιάζεται συνήθως σε τεχνητούς υφάλους. Ωστόσο, δεν αναφέρεται το γεγονός πως ο συγκεκριμένος ύφαλος θα γειτονεύει με πολλές ανθρωπογενείς πιέσεις, που  πιθανόν να αναιρούν την υφιστάμενη περιγραφή ανάπτυξης βιοποικιλότητας είτε σε μικρό, μεγάλο ή ακόμα και σε θετικό βαθμό. 

Παράλληλα, αναφέρεται η εξάπλωση αρκετών μη-αυτόχθονων ειδών στους τεχνητούς υφάλους χωρίς να δίνεται η απαραίτητη βαρύτητα στις επιπτώσεις αυτών. Αυτό, μαζί με τις προαναφερόμενες γενικεύσεις, έχει ως αποτέλεσμα να αξιολογείται η εκτίμηση επιπτώσεων ως ψηλά θετική. 

 

Περιβαλλοντική Διαχείριση και Παρακολούθηση

Ορισμένα σχόλια σχετικά με την παρακολούθηση έχουν σημειωθεί στις εισηγήσεις του EBS.

Στοιχεία προσώπου Επιτροπής Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον:

Φορέας: “Οικολογική Κίνηση Κύπρου” και “Φίλοι της Γης”

Όνομα: Αναστασία Κοραή (Συντονίστρια της ομάδας εργασίας των δύο οργανώσεων)

Τηλέφωνο επικοινωνίας: 25347042

Ηλεκτρονική διεύθυνση: president@foecyprus.org

Υπογραφή: